Mỹ từ hòa bình
Hồi tháng rồi, ông
Đới Bỉnh Quốc, Ủy viên Quốc Vụ Viện của Hoa
Lục, có viết bài bình luận tựa đề “TQ
chọn con đường hòa bình”, mở đầu rằng
Bạch thư mà chính phủ TQ phổ biến mới đây
chủ đề “Phát triển Hòa bình của TQ”
đã tuyên bố với thế giới rằng phát triển hòa
bình là sự lựa chọn chiến lược của TQ; Bắc
Kinh sẽ hợp tác với các nước khác để xây
dựng một thế giới hài hòa hưởng hòa bình dài
lâu và cùng phát triển.
Rồi quan chức họ Đới
nêu lên câu hỏi rằng có phải tuyên bố phát
triển hòa bình của TQ chỉ là lời nói suông
không? Và ông tự trả lời rằng “không”, vì
theo ông, phát triển hòa bình là cam kết
mạnh mẽ của đảng CS, nhà nước và nhân dân
TQ. Ông Đới Bỉnh Quốc cũng không quên bày tỏ
hy vọng rằng thế giới sẽ hoan nghênh chủ
trương phát triển hòa bình của TQ thay vì
gây trở ngại.
Nhưng GS Nick Bisley
dậy môn Bang giao Quốc Tế tại Đại học La
Trope ở Úc nhận xét:
“Rằng lời lẽ hoa
mỹ mà TQ đưa ra là hòa bình và sống hòa hợp
hiện chủ yếu vẫn chỉ là mỹ từ công khai mà
thôi, nhưng trên thực tế, phải nói chính
sách mà Bắc Kinh theo đuổi lại gây hậu quả
đáng ngại cho những nước khác.”
Giấc mộng bá chủ
Qua bài tựa đề “Biển
Nam Trung Hoa – tức Biển Đông: Đó không phải
là ao nhà của Bắc Kinh”, TS Kim R.
Holmes, từng là trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ
và hiện là phó Chủ tịch Sáng hội Heritage
trụ sở tại thủ đô Washington, nêu lên câu
hỏi rằng điều đáng phàn nàn là gì? Theo TS
Holmes thì câu trả lời quả thực chỉ đơn giản
thôi, đó là việc TQ khẳng định có chủ quyền
gần trọn biển Đông. Dù đây không phải là
chuyện mới, nhưng vấn đề là Bắc Kinh ngày
càng có hành động gây hấn, hung hăng hơn,
nhất là đối với VN và Philippines, với mục
tiêu hiện giờ của Hoa Lục là muốn làm chủ
những vùng biển từ các đảo nhà của Nhật Bản
tới Đài Loan, Philippines, Eo biển Malacca,
kể cả Biển Đông.
GS Renato Cruz de Castro
thuộc Đại học De La Salle ở Philippines cho
biết:
“Rằng Trung Quốc
muốn chứng tỏ là một cường quốc đang lên và
các nước phải tôn trọng điều gọi là quyền
cũng như sức mạnh trên biển của họ. Bắc Kinh
đang nhắm vào 2 nước VN và Philippines.”
Theo phân tích của TS
Kim Holmes thì để toại nguyện giấc mộng bá
chủ vùng lãnh hải bao la như vậy, TQ canh
chừng hải quân Hoa Kỳ, ngăn chận tàu Mỹ tới
hải phận quốc tế ở Biển Đông. Và nếu đạt
được tham vọng đó, Bắc Kinh sẽ gây khó khăn
cho hải quân Mỹ và những lực lượng khác tiếp
cứu Đài Loan cùng những đồng minh Nhật Bản
và Philippines một khi bị TQ tấn công.
Nhưng, TS Kim Holmes
nhấn mạnh, Hoa Kỳ không để cho hành động của
TQ gây phương hại những cam kết của
Washington với những đồng minh của Mỹ, hay
Hoa Kỳ sẽ can thiệp để thực hiện quyền di
chuyển trong hải phận quốc tế. TS Holmes lưu
ý rằng TQ không có quyền tự cho là sở hữu
Biển Đông, và Bắc Kinh nên nhớ rằng mọi mưu
toan thay đổi luật lệ và biến vùng Biển Đông
thành “ao nhà” sẽ gặp phải sự kháng cự của
Hoa Kỳ.
Thế kỷ Á Châu của
Hoa Kỳ
Qua bài tạm hiểu là
“Nguyên nhân rắc rối ở biển Đông: TQ tiếp
tục ngăn chận nỗ lực đa phương giải quyết
tranh chấp ở biển Đông”, được tạp chí
Asia Wall Street phổ biến, tác giả Barry
Wain thuộc Viện Nghiên Cứu ĐNÁ tại Singapore
khẳng định rằng nhân tố thực sự kiềm chế
được TQ là sự hiện diện của Hải quân Hoa Kỳ,
cùng nhu cầu ổn định mối quan hệ Mỹ-Trung.
Ký giả Barry Wain cho
biết Hoa Kỳ đã can thiệp trong cuộc tranh
chấp ở Biển Đông theo yêu cầu của các nước
ASEAN. Hồi năm ngoái, sau khi có sự thôi
thúc của VN và những nước khác ở ĐNÁ, các
viên chức Mỹ bắt đầu lên tiếng khiến TQ bực
tức; chẳng hạn như việc Ngoại trưởng Hillary
Clinton tuyên bố thẳng tại diễn Đàn ASEAN
Cấp Vùng rằng tự do đi lại ở Biển Đông là
“quyền lợi quốc gia” của Mỹ, và bà khuyến
khích các nước tranh chấp lãnh hải trong khu
vực hãy thỏa thuận về quy tắc hành xử ở Biển
Đông.
Cách đây chưa đầy 2
tuần, Ngoại trưởng Clinton viết bài tựa đề
tạm hiểu là “Thế Kỷ hướng về Thái Bình
Dương của Mỹ” được tạp chí Chính sách
Ngoại giao ở Washington phổ biến, qua đó, bà
tuyên bố rằng “Tương lai chính trị sẽ
được quyết định tại Á Châu, chứ không phải ở
Afghanistan hay Iraq, mà qua đó, Hoa Kỳ sẽ
đóng vai trò trọng tâm”.
Ngoại trưởng Hoa Kỳ không quên đặc biệt
lưu ý rằng “TQ hiện là một trong những
mối quan hệ song phương nhiều thách thức
nhất mà Hoa Kỳ phải ứng phó”. Nhưng,
theo bà Clinton, vấn đề tùy thuộc hai nước
thực sự chuyển lời nói thành hành động hợp
tác thiết thực, và nhất là đáp ứng trách
nhiệm và nghĩa vụ quốc tế.
Ngoại trưởng Mỹ cũng
lưu ý rằng Hoa Kỳ đang hướng tới việc hợp
tác trọn vẹn với các tổ chức trong khu vực,
từ Hiệp Hội Các Quốc Gia Đông Nam Á ASEAN,
Diễn Đàn Hợp Tác Kinh Tế Á Châu-TBD APEC,
cho tới Thượng đỉnh Đông Á.
Qua bài tựa đề
“Lừa bịp khiến dẫn tới khủng hoảng”,
Giáo sư Hugh White thuộc Đại Học Quốc Gia Úc
cảnh báo rằng vấn đề Biển Đông hiện giờ đã
vượt khỏi phạm vi những hòn đảo tranh chấp
hay thậm chí nguồn dầu khí có thể phong phú
ở đó, để đi tới nguy cơ là sự kình chống
nhau ngày càng tăng giữa Hoa Kỳ và TQ về ai
ở thế bá chủ tại Á Châu.
Giáo sư Hugh White
quan ngại rằng trừ phi 2 cường quốc Mỹ-Trung
hết sức kiềm chế, nếu không thì chỉ cần một
vụ va chạm nhỏ tại vùng Hoàng Sa cũng có thể
phương hại tới mối quan hệ song phương, và
đưa cả Á Châu vào cuộc khủng hoảng.
GS Hugh White nhân
tiện nêu lên câu hỏi rằng tại sao TQ có hành
động gây hấn như vậy? Và ông tự trả lời rằng
rủi thay, câu trả lời hữu lý nhất – cũng gây
quan ngại nhất – là Bắc Kinh hiện cảm thấy
đủ mạnh để hành động, mà việc khẳng định chủ
quyền gần trọn Biển Đông chỉ là một phần của
nhiều hành động táo bạo hơn từ Hoa Lục xem
chừng như trực tiếp và cố ý thách thức vị
thế của Hoa Kỳ ở Biển Đông.
Kể từ năm ngoái,
Washington đã áp dụng những biện pháp cụ thể
để ứng phó với sự thách thức đó của Bắc
Kinh, kể cả việc ủng hộ VN và Philippines –
2 tiểu quốc đang bị TQ chiếu cố nhiều nhất.
Qua bài tựa đề “VN
đón nhận cựu thù” được tờ New York Times phổ
biến hồi cuối tháng Tám vừa rồi, bình luận
gia Albert R. Hunt cho biết những nhà hoạch
định chính sách Mỹ, vốn lo ngại về sự hung
hăng gây hấn của một nước TQ ngày càng tự
tin, muốn liên minh nhiều hơn với VN, giữa
lúc VN, dù trải qua nỗi đau chiến tranh
nhiều hơn Mỹ, hiện đã dang tay chào đón cựu
thù Hoa Kỳ.
Hồi năm ngoái, nhân
khi VN giữ chức chủ tịch luân phiên ASEAN,
Hà Nội ra sức vận động ngoại giao nhằm ứng
phó hành động lấn lướt từ phương Bắc, và
được Hoa Kỳ hậu thuẫn đáng kể. Chính mối
quan ngại chiến lược đã thôi thúc VN vượt
qua những dè dặt trước đó để mở rộng vòng
tay hơn “ôm lấy” cựu thù Hoa Kỳ.
Một viên chức Ngũ
Giác Đài, Trung tá Leslie Hull-Ryde, cũng
nhận thấy như vậy khi nói rằng Hoa Kỳ và VN
tiếp tục phát triển đáng kể mối quan hệ quốc
phòng.
Trục VN-Hoa Kỳ-Ấn Độ
Qua bài “Quyền lợi
chiến lược tại Vịnh Cam Ranh”, cây bút
Robert Karniol chuyên về các vấn đề quốc
phòng nhận định rằng VN, với lịch sử nhiều
bất hạnh, đã từng theo đuổi sách lược “3
không”: không chấp nhận cho ngoại quốc đặt
căn cứ, không liên minh chính thức với nước
nào và không cho nước này dùng VN để tấn
công nước kia. Nhưng, vẫn theo tác giả, hiện
giờ, hành động của TQ tại Biển Đông có thể
làm cho VN đổi ý.
Trong chiều hướng đó,
ngoài việc xúc tiến hợp tác quốc phòng với
Mỹ, VN trong thời gian gần đây xem chừng như
cũng gia tăng hợp tác với Ấn Độ, thể hiện
qua diễn biến mới nhất là chuyến du Ấn của
Chủ tịch nước Trương Tấn Sang.
Bài “Trục Ấn Độ-VN”
của GS Harsh V. Pant chuyên về quốc phòng,
thuộc đại học King’s College ở Luân Đôn mở
đầu rằng New Đề Li xem Hà Nội có thể đối
trọng với Bắc Kinh cũng như Bắc Kinh xem
Islamabad đối trọng với New Đề Li.
GS Harsh Pant nhắc
lại thời điểm Ấn Độ hình thành chính sách
“Hướng Đông” hồi đầu năm 1991 để khai thác
sự tăng trưởng kinh tế của Đông Á, nhưng sự
trổi dậy của TQ khiến mối quan hệ Việt
Nam-Ấn Độ hướng tới tầm mức chiến lược mạnh
mẽ - nếu không muốn nói là khẩn cấp.
Theo GS Harsh Pant
thì mối quan tâm kiên định của New Đề Li đối
với VN là trong lãnh vực quốc phòng, và Ấn
muốn xây dựng mối quan hệ với những nước như
VN để có thể đối trọng với TQ. Với ý định
đó, Ấn Độ đang giúp Hà Nội tăng cường khả
năng hải và không quân.
GS Harsh Pant nhận
thấy hai nước Việt-Ấn có thể chia sẻ một
nước bạn chung – là Hoa Kỳ. New Đề Li đã xây
dựng dần mối giao hảo với Mỹ trong một thập
niên nay trong khi VN cũng đang “ve vãn” Hoa
Kỳ trong bối cảnh Biển Đông căng thẳng.
GS Harsh Pant cho
rằng giữa lúc VN, Ấn Độ, Hoa Kỳ đang nghĩ
cách ứng phó sự trổi dậy của TQ, thì 3 nước
này hẳn sẽ gắn bó nhau hơn.